Bewustzijn heeft geen dresscode

Het universum heeft geen dresscode

Ergens hebben we met elkaar bedacht dat bewustzijn een bepaalde uitstraling moet hebben. Een beetje beige. Een beetje linnen. Liefst op blote voeten. Een subtiele geur van wierook op de achtergrond en een blik die suggereert dat je zojuist persoonlijk met het universum hebt vergaderd.

Maar wie heeft dat eigenlijk verzonnen? Sinds wanneer moet iemand die zichzelf wil leren kennen er ook uitzien alsof de kledingkast uitsluitend uit ongeverfd katoen bestaat?

Waarom zou een vrouw met rode lippenstift, een briljant ondernemingsplan en een uitgesproken mening minder bewust zijn dan iemand op een meditatiekussen? Waarom kunnen intelligentie, sensualiteit, luxe, succes, verwondering en innerlijke ontwikkeling niet gewoon aan dezelfde tafel zitten? Liefst met goed eten, interessante gesprekken en iemand die halverwege een grap maakt.

De vreemdste misvatting is misschien dat verdieping een soort esthetische gehoorzaamheid vraagt. Je mag rustig, ingetogen en sereen zijn. Heerlijk, zelfs. Maar je mag ook luid lachen, een scherpe vraag stellen, genieten van een bijzonder horloge of na een intens gesprek gewoon zin hebben om te dansen.

Je kunt in stilte zitten met rode lippenstift op. Het universum heeft daar, voor zover bekend, geen bezwaarformulier voor.

Van verwondering naar verkleedpartij

Het woord spiritualiteit kan verwijzen naar betekenis, bezieling, verbondenheid en het zoeken naar wat het leven de moeite waard maakt. Maar in populaire beeldvorming is er een complete verpakking omheen gegroeid. Je ziet de beelden al voor je: de wierook, het witte linnen, de kristallen, de halfgesloten ogen en de zorgvuldig gefotografeerde extase.

Niets mis met een kristal. Niets mis met een ritueel. En niets mis met die prachtige linnen broek, trouwens. De vraag is alleen wanneer een persoonlijke voorkeur verandert in een ongeschreven toelatingsexamen. Alsof bewustzijn een club is, inclusief dresscode, jargon en een verplichte uitstraling.

In sommige gesprekken kun je niet gewoon boos zijn; je zit in een proces. Je bent niet verdrietig, je systeem is aan het releasen. Iemand behandelt je beroerd? Wellicht is het een spiegel die het universum je voorhoudt. Misschien. Maar soms gedraagt iemand zich gewoon beroerd. En soms ben jij die persoon. Ook dat is een interessant begin van zelfkennis.

Een mooi woord kan helpen om ervaring uit te drukken. Het kan ook een manier worden om niet precies te hoeven zeggen wat er gebeurt. Wat voelt iemand? Wat is er daadwerkelijk gebeurd? Welke verantwoordelijkheid heeft wie? Dat zijn minder glanzende vragen, maar vaak wel de vragen die iets veranderen.

Het gaat niet om spot met mensen die een andere vorm kiezen. Het gaat om vrijheid. Om het recht om naar binnen te kijken zonder eerst een spirituele identiteit te hoeven aantrekken.

Een Rolex is geen karakteranalyse

Een Rolex om je pols. Een diamanten ring. Een grote auto voor een ruim huis. Soms lijkt het oordeel al klaar voordat iemand iets heeft gezegd: jij was toch zo spiritueel? Alsof die twee elkaar bij de voordeur hadden moeten tegenhouden.

Kennelijk hoort er bij innerlijke vrijheid ook een goedgekeurde inventarislijst. Witte linnen broek: prima. Kralenketting: kan door. Groot huis: graag even uitleggen. Wie in een tiny house woont of met een camper vertrekt, heeft het blijkbaar beter begrepen. Maar een adres vertelt je niet hoeveel aandacht iemand heeft voor een ander. En je kunt je ook in twaalf vierkante meter behoorlijk vastklampen aan je eigen gelijk.

Daarmee is er niets mis met klein wonen, weinig bezitten of het liefst elke dag hetzelfde dragen. Als dat jouw leven lichter maakt: heerlijk. Je hoeft alleen niet van jouw keuze de meetlat voor iemand anders te maken. Dat geldt net zo goed voor wie van luxe houdt. Duurder maakt je niet interessanter. Eenvoudiger maakt je niet vanzelf wijzer.

Het prijskaartje is geen karakteranalyse. Wat iemand bezit, vertelt op zichzelf niet hoe dat is verdiend, waarom het belangrijk is of hoe diegene met mensen omgaat. Daarvoor moet je iemand leren kennen. Een oprechte vraag brengt je verder dan een conclusie vanaf de parkeerplaats.

Natuurlijk mogen we vragen stellen over hoe iets wordt gemaakt, wat een aankoop betekent en welke gevolgen keuzes hebben. Maar dat vraagt om aandacht voor de werkelijke omstandigheden. Alleen een merk herkennen en daar een oordeel over iemands bewustzijn aan hangen, is wel erg weinig onderzoek voor zo’n grote conclusie.

Misschien bewonder je een ring om het vakmanschap. Misschien draag je al jaren hetzelfde horloge omdat het iets voor je betekent. Misschien interesseert het je allemaal niets. Je hoeft je smaak niet te verdedigen met een spiritueel verhaal. En je hoeft je plezier niet kleiner te maken om in iemands beeld van een bewust mens te passen.

Doe je dan aan yoga?

De vraag is snel gesteld. Ben jij spiritueel? Het antwoord begint eigenlijk met een andere vraag: wat versta je daaronder?

Misschien bedoelt iemand yoga. Of mediteren. Een interesse in rituelen, energie of een leven na de dood. Misschien bedoelt diegene vooral dat je van dingen houdt waar hij zelf weinig mee heeft. Het woord moet dan een hele verzameling ideeën, ervaringen en voorkeuren samenvatten.

Voor je het weet, gaat het gesprek over wat je doet, koopt of gelooft. Minder over hoe je aanwezig bent in je eigen leven.

En daar wordt het interessant. Want wat zegt een yogamat over de manier waarop je met iemand omgaat? Wat vertelt een bijzondere ervaring over hoe zorgvuldig je daarna handelt? En waarom zou bewust leven herkenbaar moeten zijn aan een bepaalde kledingkast?

De verpakking en wat erin zit

Een ritueel kan betekenis hebben. Een plek, een lied of een voorwerp kan verbonden zijn met een herinnering, een traditie of iets wat je moeilijk onder woorden brengt. Je hoeft dat niet belachelijk te maken om kritisch te kunnen kijken.

Het verschil zit in de betekenis die eraan wordt gegeven. Helpt iets je om aandacht te hebben, of moet het bewijzen wie je bent? Kun je het gebruiken en ook weer neerleggen? Mag iemand anders een andere vorm kiezen zonder dat je daar een oordeel over hebt?

Dat geldt ook voor de zogenoemde nuchtere versie. Wie erg zijn best doet om vooral niet zweverig gevonden te worden, kan daar evengoed een identiteit van maken. Dan wordt spot een manier om niets te hoeven onderzoeken wat buiten de eigen vertrouwde taal valt.

De vraag is niet welke groep de juiste uitstraling heeft. De vraag is of je bereid bent eerlijk te kijken, ook wanneer wat je ontdekt niet precies bij je zelfbeeld past.

Je hoeft geen bijzonder mens te worden

Het vertrekpunt van dit verhaal is eenvoudig: je hoeft niet eerst een andere versie van jezelf te worden voordat je aanwezig kunt zijn in je leven.

Voor iemand die het woord spirit gebruikt, kan dat betekenen dat die levende kern er al is. Een ander spreekt liever over bewustzijn, mens-zijn of verbondenheid. Dat zijn verschillende manieren om betekenis te geven, geen woorden die iedereen hoeft over te nemen.

Je hoeft het metafysisch niet eens te zijn om dezelfde praktische vraag te onderzoeken: hoeveel van wat ik doe, gebeurt zonder dat ik erbij stilsta?

Je merkt bijvoorbeeld dat je onmiddellijk een antwoord wilt geven wanneer iemand je tegenspreekt. Je wilt iets kopen zodra je je onrustig voelt. Je zegt ja voordat je weet of je ergens ruimte voor hebt.

Dat kunnen momenten zijn om op te merken wat er gebeurt. Niet om jezelf te betrappen op onvolmaaktheid, maar om iets meer keuze te krijgen in je volgende stap.

Je hoofd hoeft niet weg

In gesprekken over bewustzijn worden het hoofd en het ego soms behandeld alsof ze de lastige huisgenoten zijn van een verder uitstekend mens. Als die twee nu eindelijk zouden vertrekken, kon het leven beginnen.

Maar je hebt je denkvermogen nodig. Om te plannen, te begrijpen, risico's af te wegen en vragen te stellen. Twijfel kan nuttig zijn. Een kritische vraag kan je beschermen tegen een verhaal dat prachtig klinkt en toch niet klopt.

Ook behoefte aan erkenning, veiligheid of invloed maakt je niet minderwaardig. Interessanter is wat je ermee doet. Ga je steeds harder praten omdat je gelijk wilt krijgen? Geef je iemand advies omdat het helpt, of omdat jij je graag nodig voelt? Blijf je ergens omdat het past, of omdat vertrekken jouw zorgvuldig opgebouwde verhaal over jezelf verstoort?

Je hoeft niet op iedere vraag meteen antwoord te hebben. Soms begint het bij merken dat er meer dan één motief meespeelt.

Een gedachte mag er zijn zonder dat je haar onmiddellijk gelooft. Een impuls mag langskomen zonder dat je hem meteen uitvoert.

Wie heeft er nu het stuur?

Een moment nemen geeft geen garantie op het juiste antwoord. Het geeft wel gelegenheid om te kijken. Wat hoorde ik werkelijk? Wat vul ik erbij in? Wat wil ik beschermen? Wat vind ik belangrijk in hoe ik reageer?

Daar kan zelf richting geven concreet worden. Je hoeft je boosheid niet te ontkennen om te besluiten dat je iemand niet wilt vernederen. Je kunt een grens aangeven zonder eerst volmaakt kalm te zijn. Je kunt ook zeggen dat je tijd nodig hebt voordat je verder praat.

Dat is iets anders dan jezelf voortdurend onder controle moeten houden. Soms reageer je toch te snel. Dan kun je terugkomen op wat je deed. Verantwoordelijkheid nemen begint niet pas op de dag waarop je nooit meer uit de bocht vliegt.

Je lijf is geen tegenstander

Hetzelfde geldt voor verlangen. Je mag plezier hebben in eten, aanraking, schoonheid en succes. Een bewust leven hoeft niet te worden ingericht als een permanent onthoudingsprogramma.

De vraag is welke ruimte je hebt om te kiezen. Kun je genieten zonder dat iets voortdurend je aandacht opeist? Kun je merken wat je nodig hebt, en onderscheiden wanneer je iets vooral gebruikt om niet stil te hoeven staan bij een andere ervaring?

Een prachtige aankoop kan gewoon een prachtige aankoop zijn. Je hoeft er geen les uit te halen. Maar als je steeds iets nieuws nodig lijkt te hebben voordat je tevreden mag zijn, kun je daar nieuwsgierig naar worden.

Je lichaam, je gedachten en je verlangens horen bij je leven. Je hoeft ze niet te bestrijden om zorgvuldig te handelen. Je kunt leren luisteren en tegelijk verantwoordelijkheid nemen voor wat je doet.

Ook je intuïtie mag een vraag krijgen

Soms weet je niet goed uit te leggen waarom iets niet klopt. Je voelt aarzeling, merkt weerstand of hebt juist een sterk gevoel dat je ergens naartoe wilt. Daar mag je aandacht aan geven.

Maar een gevoel hoeft niet meteen een onfeilbaar oordeel te worden. Je kunt je vergissen. Een vertrouwde reactie kan op inzicht lijken. Een wens kan heel overtuigend klinken wanneer je haar graag wilt volgen.

Onderzoeken doet niets af aan de waarde van je ervaring. Wat neem ik waar? Wat weet ik nog niet? Welke informatie zou mijn oordeel kunnen veranderen? Kan ik mijn gevoel serieus nemen en toch wachten met een grote beslissing?

Dat geldt ook wanneer iemand anders zegt te weten wat goed voor je is. Een leraar of begeleider mag je raken, inspireren en iets leren. Er moet ook ruimte zijn om vragen te stellen, te twijfelen en nee te zeggen.

Je hoeft je eigen onderscheidingsvermogen niet in te leveren om ergens van te leren.

Een beetje minder verheven, een beetje meer mens

Wie zich in bewustzijn verdiept, zou eigenlijk méér ruimte moeten krijgen om zichzelf te zijn, niet minder. Dus ja, je mag ambitieus zijn. Sexy. Grappig. Krachtig. Kritisch. Onzeker. Tegenstrijdig. Met een uitstekend gevoel voor stijl of juist volkomen ongeïnteresseerd in mode.

Er wordt soms zo ernstig over persoonlijke ontwikkeling gesproken dat je bijna zou vergeten dat het leven ook leuk is. We kunnen vragen stellen over ego, hechting, angst en verantwoordelijkheid, en vijf minuten later dubbel liggen om onze eigen onhandigheid.

Hoe iemand leeft, omgaat met anderen en bereid is iets te herstellen, vertelt vaak meer dan de kleding waarin diegene zegt verlicht te zijn.

Geen wedstrijd in bewustzijn

Er is een bijzondere omweg mogelijk: je wilt minder vanuit je ego leven en raakt vervolgens erg gehecht aan het idee dat jij daar beter in bent dan anderen.

Dan veranderen meningsverschillen in verschillen in niveau. De ander begrijpt het nog niet. Is nog niet zover. Zit nog te veel in zijn hoofd. Het gesprek houdt op precies waar het interessant had kunnen worden.

Bewustzijn als ranglijst maakt echte ontmoeting moeilijk. Je hoeft dan niet meer te luisteren naar kritiek, want de ander mist volgens jou het niveau om iets wezenlijks te zeggen.

Misschien laat bereidheid tot onderzoeken zich juist zien in wat je nog niet zeker weet. In kunnen horen dat je iemand pijn hebt gedaan, ook als je bedoeling liefdevol was. In het onderscheid tussen wat jij hebt ervaren en wat je over de ander kunt weten.

Een ruime blik verdraagt een vraag.

Waar het bijzonder wordt, mag het openblijven

Er zijn ervaringen die mensen diep raken: een gevoel van verbondenheid in de natuur, een moment van stilte, een ontmoeting die iets verandert, een ervaring tijdens gebed of ceremonie. Ze kunnen betekenis houden zonder dat ze voor iedereen hetzelfde hoeven te bewijzen.

Je mag iets heilig vinden. Je mag voelen dat het leven groter is dan wat je op dat moment kunt verklaren. Je mag daar woorden voor zoeken, of juist geen woorden hebben.

Tegelijk kun je zorgvuldig blijven over wat je vertelt. Dit heb ik ervaren. Dit betekent het voor mij. Dit weet ik niet.

Die openheid hoeft het bijzondere niet kleiner te maken. Ze geeft ruimte aan de ander om zich ertoe te verhouden zonder dezelfde conclusie te moeten trekken.

Terug naar de basis betekent hier ook dat verwondering mag blijven bestaan. Niet alles hoeft een techniek, product of zekerheid te worden.

De gewone dinsdag

Uiteindelijk kom je terug in je dagelijks leven. Iemand begrijpt je verkeerd. Een afspraak loopt anders. Je bent moe en er vraagt iemand iets van je.

Daar krijgen woorden als aandacht en verantwoordelijkheid betekenis. Hoe praat je met degene die niets voor je kan regelen? Wat doe je met een fout die je liever verborgen houdt? Kun je luisteren wanneer je niet meteen centraal staat? Neem je je eigen grens serieus, ook als een ander teleurgesteld raakt?

Er hoeft geen publiek bij te zijn. Geen bewijs dat je een bijzonder bewust mens bent. Alleen een situatie en de manier waarop je ermee omgaat.

Soms lukt dat zorgvuldig. Soms niet. Dan kun je opnieuw kijken en iets herstellen waar dat mogelijk is.

Misschien vind je het woord spiritualiteit nog steeds passend. Misschien gebruik je het liever niet. Het label hoeft niet te bepalen of je de vraag interessant vindt.

Ben je aanwezig bij wat je doet?

Kun je merken wat je beweegt?

En wil je verantwoordelijkheid nemen voor wat je vervolgens kiest?

Je mag daarbij yoga doen. Of dansen. Of gewoon een mooie jas aantrekken en naar buiten gaan.

Je hoeft eerst niets te worden.

Je bent er al.